Historia limanowskiej poczty została zbadana i opracowana przez Jana Szurę z Gorlic. Praca ta zatytułowana: "Zarys historii Poczty Polskiej w Limanowej. 1833 - 2000" liczy 150 stron maszynopisu. Jej autor jest nie tylko znanym filatelistą, ale - dzięki swej pasji kolekcjonerskiej - również badaczem i znawcą historii poczty na terenach byłego województwa nowosądckiego. Na podstawie wspomnianego opracowania przedstawiony został poniżej bardzo skrótowy zarys działalności poczty w Limanowej w latach 1833-1918.

Jacek Drożdżak
170 lat poczty w Limanowej 1833 - 2003
W 1829 roku na trakcie karpackim uruchomiony został szlak pocztowy "Druga Wiedeńska Droga Handlowa" z Bochni przez Nowy Sącz do Jasła. W roku 1833 został on rozbudowany jako linia podkarpacka wiodąca od Bielska poprzez Żywiec, Jordanów, Mszanę Dolną, Limanową, Nowy Sącz, Gorlice i dalej do Jasła. Spowodowało to, że w dniu 1 maja 1833 roku została uruchomiona w Limanowej Stacja Pocztowa. Stacja ta była urzędem bez urzędników państwowych, ale zajmowała się wykonywaniem wszystkich obowiązujących w tym czasie usług pocztowych. Podlegała Wyższemu Urzędowi Pocztowemu we Lwowie, a rozliczenia prowadziła samodzielnie.

Organizatorem i pierwszym zarządcą stacji pocztowej w Limanowej była pocztmistrzyni Marie Angebauer, która swe obowiązki pełniła w latach 1833 - 1840.

Transport pocztowy do stacji pocztowej w Nowym Sączu odbywał się codzienną konną pocztą posłańczą. Pocztę przewożono w ten sposób, że torbę pocztową przywiązywano do konia, a gdy okazywała się za ciężka, wtedy przewożono ją wózkiem pocztowym zwanym kaleszą. Za pośrednictwem kursów poczty posłańczej utrzymywano połączenie ze stacją pocztową w Mszanie Dolnej, która też została uruchomiona 1 maja 1833 roku.

W roku 1841 stacja pocztowa w Limanowej nie posiadała pocztmistrza, a jej ówczesnym administratorem był pisarz pocztowy. W latach 1842 - 1844 jako pocztmistrz wymieniany jest Franc Majewski, a po nim, w latach 1845 - 1877 Stanisław Peszko.

Do transportu nie tylko wszelkiego rodzaju przesyłek pocztowych, ale również i pasażerów, przy stacji pocztowej w Limanowej, tak jak przy innych stacjach, działała stacja przeprzęgowa zwana poczthalterią na czele której stał poczthalter. Nie był on pracownikiem pocztowym, ale ściśle współpracował z pocztą, wykonując dla niej wszelkie potrzebne usługi. Do jego obowiązków należało zapewnienie sprawnego i szybkiego transportu poprzez:
  • posiadanie niezbędnej ilości koni do przeprzęgania zmęczonych na wypoczęte,
  • posiadanie niezbędnej ilości środków transportu,
  • przygotowanie i utrzymanie pokoju pasażerskiego.
Ponosił też odpowiedzialność za przewóz poczty i pasażerów. Ze względu na położenie na szlaku pocztowym Drugiej Wiedeńskiej Drogi Handlowej, stacja pocztowa w Limanowej głównie na nim przewoziła swoje przesyłki pocztowe i utrzymywała ruch pasażerski w obu kierunkach: w kierunku Bielska i Lwowa. Szlak ten miał 52 mile długości i 22 stacje pocztowe oddalone od siebie co 2-3 mile.

Główne szlaki pocztowe krzyżowały się w różnych kierunkach i posiadały też swoje krótsze szlaki boczne. Z naszego szlaku pocztowego w Jordanowie odchodził boczny szlak do Nowego Targu, w Nowym Sączu odgałęział się szlak pocztowy do Popradu oraz drugi do Bochni, który miał połączenie z głównym szlakiem wiedeńskim. Dalej w Jaśle krzyżował się boczny szlak z Pilzna do Dukli, który miał połączenie: w Pilźnie z głównym szlakiem wiedeńskim, a w Dukli ze szlakiem węgierskim.
   List urzędowy datowany z 1835 roku, nadany na stacji pocztowej w Limanowej do Nowego Sącza.
   (Ze zbioru Janusza Adamczyka, Kraków)

Poruszając się szlakami pocztowymi od jednej stacji pocztowej do drugiej możliwe było dostarczanie przesyłek pocztowych do różnych miejscowości i na różne odległości. W całym tym układzie, położenie stacji pocztowej w Limanowej było w miarę dogodne, dzięki czemu istniała możliwość ekspedycji przesyłek na znacznym obszarze.

Nadanie listu na pocztę wymagało osobistego przybycia na godzinę przed odjazdem poczty, lub dzień wcześniej w godzinach otwarcia stacji. Listy pieniężne i paczki musiały być dostarczone na dwie godziny przed odjazdem poczty.

Przyjęte listy i przesyłki były odpowiednio oznakowane i opisane. Na kopertach z tego okresu znajdujemy informacje pocztowe dotyczące miejsca nadania, daty (pisanej początkowo ręcznie) rodzaju poczty i uregulowania należności pocztowej.

Przy opłacie listów obowiązywała wówczas zasada w myśl której połowę należności opłacał nadawca, a połowę odbiorca. Listy opłacone w całości potwierdzano adnotacją "franco", a dodatkowo list przekreślano dwoma liniami po przekątnej po stronie adresowej. W użyciu były też stemple pocztowe. Pierwszy wprowadzono do użycia w roku 1835 i zawierał on tylko samą nazwę stacji pocztowej: LIMANÓW. Stempel o tej nazwie, ale później w rozmaitych wersjach i odmianach, stosowany był do roku 1865. Od tego roku pojawiają się stemple pocztowe z obowiązującą do dzisiaj nazwą "Limanowa". Z biegiem czasu następują reorganizacje i usprawnienia w sposobie działania poczty. W roku 1850 pojawiają się znaczki pocztowe o wartości 1,2,3,6 i 9 krajcarów, co zdecydowanie usprawniło pobieranie opłat, a na przełomie lat pięćdziesiątych XIX wieku stacja pocztowa w Limanowej została przemianowana na urząd pocztowy:

   K.u.K. POSTAMTES LIMANOW
   C.K.URZĄD POCZTOWY LIMANOWA

Kolejnymi jego kierownikami byli: Marcin Byszewski (1878-1893), Władysław Przeworski (1894-1896), w roku 1897 brak obsady, Apolinary Meissner (1898-1903), Dymitr Wawryd (1904-1905), Józef Wilczek (1906-1908), Aleksander Hordyński (1909-1918).

Rok 1895 to rok, w którym urząd pocztowy w Limanowej przekształcono w urząd pocztowo-telegraficzny, a jego działalność poszerzono o usługi telegraficzne. Dzięki temu Limanowa uzyskała połączenia telegraficzne między innymi z Krakowem, Bochnią, Nowym Sączem, Nowym Targiem, Zakopanem.

Po roku 1900 urząd w Limanowej staje się powoli urzędem zbiorczym, do którego spływają przesyłki pocztowe z tworzonych sukcesywnie składnic pocztowych w miejscowościach leżących na terenie powiatu limanowskiego. Odbywała się tu wstępna segregacja i przygotowanie przesyłek do dalszej ekspedycji.

Kolejnym udogodnieniem w działalności poczty była możliwość korzystania z przewozu kolejowego po uruchomieniu linii kolejowej Chabówka-Nowy Sącz. Kolej umożliwiła zdecydowanie szybszą niż dotychczas dostawę przesyłek. Z urzędu pocztowego dostarczano pocztę na stację kolejową do ambulansu (wagonu) pocztowego, gdzie następowała wymiana przesyłek przychodzących i odchodzących.

   Podstawowe rodzaje stempli pocztowych używanych w Limanowej w latach 1835-1918

Do roku 1918 nie następowały jakieś zasadnicze zmiany i reorganizacje działalności pocztowej. Powoli zbliżał się kres istnienia Monarchii Austro-Węgierskiej, a tym samym okupacji pod zaborem austriackim. Skończyła się I wojna światowa w wyniku której Polska odzyskała niepodległość.

Poczta, już jako Poczta Polska, a tym samym i urząd pocztowy w Limanowej, rozpoczęły nowy okres swej działalności, organizując się już według własnych potrzeb i zgodnie z zarządzeniami oraz postanowieniami Dyrekcji Poczty Polskiej w Warszawie.

*    *    *

Z okazji obchodzonego w tym roku jubileuszu Rejonowy Urząd Poczty w Nowym Sączu wydał w maju 2003 roku w nakładzie 3000 egzemplarzy beznominałową kartę pocztową, przedstawiającą zarys budynku poczty w Limanowej oraz stare stemple stosowane w latach 1835 - 1918, które prezentujemy poniżej.

Miłośnicy filatelistycznych ciekawostek mogą także otrzymać okolicznościowy stempel gumowy. Widoczna jest na nim trąbka pocztowa, daty: 1833 - 2003 oraz napis: 170 lat poczty w Limanowej.

Artykuł ukazał się w numerze 12 - wiosennym z roku 2003 na stronie 8